البته اين حرف معنايش لغويت اسباب نيست ، و با كسب و كار كه فطرت آدمى انسان را بسوى آن و بسوى مقدمات آن از فكر و اراده دعوت نموده و به سعى در تنظيم عوامل و علل رسيدن به مقاصد انسانى و اغراض صحيح زندگى تحريك مىنمايد منافات ندارد و ما توضيح اين معنا را در موارد مختلفى از اين كتاب گذرانديم . وقتى مسلمانان اين سنت الهى را سنت خود قرار دهند و خواهش دلهاى خود را از تمتع به ماديات كه هدفى حيوانى و غرضى مادى است بسوى اين تمتع معنوى بگردانند كه هيچ تزاحم و محروميتى در آن نيست قهرا خشم و دشمنى از دلهايشان زايل گشته و جانهايشان از بخل و غلبه هوى و هوس رهايى يافته به لطف خدا برادران يكديگر مىشوند ، و آن چنان كه بايد رستگار مىگردند ، هم چنان كه فرموده : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّه حَقَّ تُقاتِه وَلا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ ، وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّه جَمِيعاً وَلا تَفَرَّقُوا وَاذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّه عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْداءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِه إِخْواناً » « 1 » و نيز فرموده : « وَمَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِه فَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ » « 2 » . * ( « يا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَسْبُكَ اللَّه وَمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ » ) * در اين آيه نيز مانند آيه قبلى كه فرموده بود : * ( « فَإِنَّ حَسْبَكَ اللَّه هُوَ الَّذِي أَيَّدَكَ بِنَصْرِه وَبِالْمُؤْمِنِينَ » ) * رسول خدا ( ص ) را دلخوش مىسازد ، و منظور از آن - و خدا داناتر است - اين است كه : خداوند تو را به يارى خودش و بوسيله آنهايى كه از مؤمنان پيرويت كردند از شر دشمنان كفايت مىكند . نه اينكه بخواهد بفرمايد : نصرت خدا و يارى مؤمنين هر دو براى كفايت تو سبب مستقلى هستند . و يا هر دو با هم يك سببند كه اين يك سبب داراى دو جزء است ، زيرا توحيدى كه قرآن آن را به بشر گوشزد كرده با سببيت مستقل مؤمنين منافات دارد . و چه بسا بعضىها گفته باشند : معناى آيه اين است كه خدا تو را كفايت مىكند و آنهايى را هم كه پيرويت كردند كفايت مىكند ، در حقيقت خواسته‌اند جمله * ( « وَمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ » ) * را بر محل « كاف » « حسبك » عطف كنند .

--> ( 1 ) اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد بترسيد از خدا آن چنان كه حق ترسيدن از اوست ، و زنهار نميريد مگر در حالى كه شما تسليم شدگان باشيد و همگى به ريسمان خدا چنگ زنيد ، و متفرق مشويد ، و به ياد آريد نعمتى را كه خدا بر شما ارزانى داشت ، آن زمان كه ( با هم ) دشمن بوديد پس او ميان دلهايتان الفت افكند و در نتيجه به نعمت او برادران دينى يكديگر شديد . سوره آل عمران آيه 102 - 103 ( 2 ) و هر كس خود را از خوى بخل دنيا نگهدارد آنان به حقيقت رستگاران عالمند . سوره حشر آيه 9